BrightLights
Scenebeeld On the road Toneelgroep Oostpool
kosteloos ma 9/1

On the Road – maar dan op een loopband

Als afsluiting van een drieluik over jongeren die leven in roerige tijden, speelde Theatergroep Oostpool een toneelversie van het boek On the Road van Jack Kerouac. On the road is een roman die symbool staat voor een generatie. Het gaat over jonge dichters, schrijvers en kunstenaars die probeerden hun geest op alle mogelijke manieren te verruimen, op zoek naar vrijheid in muziek, seks, drugs en het vergeten van de toekomst.

Het verhaal wordt verteld vanuit het perspectief van Sal Paradise, een rustige schrijver, en gaat over zijn vriendschap met de extravagante en wilde Dean Moriarty, die hem meeneemt op een reis door het leven en Amerika.

Jazzboek

Het boek is geschreven in één lange adem, vol komma’s en uitroeptekens, vol beelden en snelle vertelsels. Het is geschreven als jazz en gaat snel voorbij, vertelt van filosofische gedachtegangen over het hier en het nu is als het ware een portrettering van het hier en nu; hoe het hier en nu steeds opnieuw wordt aangevuld en telkens weer even diep is.

Zo’n boek kan niet makkelijk zijn om te regisseren. Er zit veel beweging in: niet alleen letterlijke beweging over de weg, maar ook figuurlijke beweging van gedachten. Het boek ademt muziek maar ademt vooral ook visioenen: er worden trips op drugs beschreven, er worden nachtelijke, extatische gesprekken beschreven. Lastig; omdat kijken naar iemand die drugs gebruikt nu eenmaal niets anders is dan kijken naar de tol die de chemische stof neemt op een mens.

Voor mij was het kijken van het stuk dan ook een grote verwarring. Enerzijds werd de tekst van het boek en het gevoel dat daaruit spreekt treffend vertaald, anderzijds sloegen het décor en de enscenering wat betreft sfeer en vervoering de plank dan weer een beetje mis.

Vertaalkunsten

Laat ik positief beginnen. De Nederlandse vertaling van het in het Engels geschreven boek beviel me verrassend goed. De teksten kwamen mooi uit, waren niet een te letterlijke vertaling of vertolking van de roman, maar lieten wel datgene zien wat in On the Road belangrijk is. De acteurs spraken hun script geweldig energiek, en vooral Matthijs van de Sande Bakhuijzen wist in zijn rol van Sal de diepte goed naar voren te brengen.En tóch. Toch raakte de toneeluitvoering me niet zoals het boek me raakte.

Misschien was het te wijten aan het décor, welke bestond uit vlonders en loopbanden, die het gevoel van de weg moesten uitdrukken, maar die mij meer het gevoel gaven dat ik naar een nogal vreemde sportschool aan het kijken was (dúh). Misschien was het de jazz, die wanneer hij gespeeld werd een enorme opluchting veroorzaakte, maar die simpelweg te weinig aanwezig was. Misschien waren het de relaties, die niet genoeg gespannen waren.

Maar het was, denk ik, vooral mijn blik van de bevooroordeelde lezer. Omdat ik het boek heb gelezen en heb geliefd, wist ik wat ik wilde zien en dat was niet wat ik kreeg.

Dat wil niet zeggen dat het stuk slecht was, het was alleen een andere interpretatie. Het was een interpretatie die On the Road tegelijk bekritiseerde en probeerde te koppelen aan onze huidige tijd. Het was een soort blik op het boek van een afstand.

Dimensie

Steeds wanneer door Reinout Scholten van Asschat (als Dean) het woord Neger werd gebezigd, riep een stem vanaf de zijkant commentaar, steeds als hij Judith van der Berg objectificeert, krijgt hij te horen dat hij vrouwonvriendelijk handelt.

Tijdens de voorstelling vond ik dit irritant: het doorbrak de spanningsboog en deed afbreuk aan de sfeer en de flow van het verhaal. Maar toen ik er later over nadacht, gaf het de bewerking wél een extra dimensie.

Zonder deze kritische blik was het gewoon een slap aftreksel van het boek geweest, zoals boekverfilmingen dat eigenlijk ook bijna altijd zijn. De enige manier om een waardevolle “cover” van On the Road te maken, is door er iets relativerends mee te doen.

Juist daarom waren ook de loopbanden, die mij in wezen irriteerden, wel een goede vondst, omdat ze het verleden verbonden aan het heden. Er werd een lijn getrokken van de onzekere, turbulente en rusteloze zoektocht naar een betekenis in het leven en als persoon die de beat-generation ondernam, en de drang naar perfectie en nuttige tijdsbesteding die al even rusteloos het leven van huidige jongeren reflecteert, zich uitend in (dingen als) de sportschool.

En als je het zo bekijkt, is theatergroep Oostpool er toch in geslaagd te doen wat ze wil, want ik ben hoe dan ook meer gaan nadenken over de vraag die zij zichzelf stellen.

Hoe nu toch eigenlijk een mens te zijn?

Mette

Mette

Telt de dagen tot haar eindexamen gymnasium maar kent nog steeds geen Griekse goden. Schrijft op lege bladen en verslaapt zich elke ochtend. Is stiekem activistisch, maar schreeuwt niet vaak van de daken. Praat veel en vaag en onbegrijpelijk, maar is best aardig verder. Daarbij geïnteresseerd in alles wat diepzinnig is. Huilt bij bijna elke film, maar is stoer als ze de weg vraagt.
Is meestal aan het dromen maar luistert graag naar je verhalen.

Reageren