BrightLights
plato

Plato tegenover de democratie

Reeds zijn onze tweedekamerverkiezingen voorbij, het volk heeft gekozen en over een niet al te lange tijd zal de coalitie bekend worden gemaakt. Een staatsvorm waarin iedere Nederlander van 18 jaar of ouder invloed heeft op wie er in het parlement komen te zitten, dus beslissingen maken en het land regeren lijkt ideaal. Sommigen noemen het een hoogtepunt van vrijheid. Toch was er een grote filosoof die de democratie in zijn stadstaat verafschuwde.

Gedoemd tot politiek

De grote filosoof Plato was, als zoon van een van de vooraanstaande families in Athene, gedoemd om de politiek in te gaan. Toen hij echter ergens in zijn twintigerjaren de filosoof Socrates tegenkwam sloeg hij het roer om en liet dit idee varen. Plato ging zich toeleggen op het schrijven van werken waarin hij de voor hem belangrijke zaken in het leven uitdiepen, zoals de vraag wat vriendschap is, of welke staatsvorm het best is.

Deze laatste vraag intrigeerde hem zeer omdat Athene op dat moment een unieke staatsvorm had; de directe democratie. Dit hield in dat iedere burger zelf vóór of tegen een besluit kon stemmen. Nou ja, iedere burger die mannelijk en vrij was wat uiteindelijk maakte dat slechts 20% van de burgers mee mocht stemmen.

Onwetendheid

Plato vond namelijk dat het volk te onwetend en beïnvloedbaar was om aan de macht te mogen zijn. Het volk was vrij om te stemmen wat ze wilden, maar er waren altijd politici die het volk wilden beïnvloeden om keuzes te maken die in hun voordeel waren.  De politici gebruikten hier retorica voor; de kunst van het spreken in het openbaar.

In de retorica zijn honderden trucjes te vinden waarmee je een diepe indruk kunt maken op je luisteraar; handgebaren, mimiek, verschil in toonhoogte van de stem, stiltes laten vallen op het juiste moment, stijlfiguren gebruiken en nog veel meer. Iemand die de retorica in zijn vingers had kon onwaarheden als waarheden verkopen en het volk ophitsen om onjuiste dingen te doen, dit beangstigde Plato.

De besten

Plato was van mening dat alleen de ‘besten’ mochten regeren in een land of stadstaat. Met besten bedoelde Plato hen, die in filosofisch en militair opzicht de beste prestaties geleverd hebben. Deze staatsvorm, de aristocratie, was volgens hem het best omdat deze mensen niet beïnvloedbaar omdat bestuurders de ‘waarheid’ hadden gezien en wisten van goed en fout was. Dit zien van de waarheid kwam voort uit Plato’s ideeënleer.

Plato’s ideeënleer hield kort gezegd in dat alles wat een mens kon zien vergankelijk en veranderlijk was. Alles wat hier op aarde waargenomen kan worden is een slechts afspiegeling van de echte ideeën of vormen die in de transcendente wereld der ideeën te zien zijn. Deze vormen zijn onveranderlijk en volmaakt. Zo is een boom die op aarde te zien is niet een boom, maar een afspiegeling van de echte boom in de ideeënwereld. Deze wereld was alleen te bereiken door het gebruiken van het verstand of de rede. Alleen filosofen konden de poort naar deze wereld openen en daardoor de ware wereld in haar perfectie aanschouwen.

Rechtvaardigheid

Filosofen mochten besturen omdat zij in deze wereld ook de ware vorm van rechtvaardigheid hebben gezien wat ten grondslag ligt aan het besturen van een staat. Wie gezien had wat rechtvaardigheid was, kon verstandig besluiten nemen die ten voordele waren van de maatschappij. Omdat alleen de filosofen ofwel de aristocraten dit konden zien vond Plato dat zij rechtmatig de enige bestuurders van de staat waren.

Kortom, Plato had een totaal ander staatsideaal dan wat Nederland nu heeft; de indirecte democratie. Het volk zou volgens hem voorgelogen worden en bespeeld, en politici zouden ongeschikt zijn omdat ze het begrip rechtvaardigheid niet écht kennen. Er zal nooit een absoluut antwoord komen op de vraag of hij hierin gelijk had. Wat we wel kunnen doen is afwachten om te zien of het aankomende kabinet het land een beetje rechtvaardig bestuurt.

Juliet

Juliet

16, zit in 5gym. Literatuurfanaat, die van dichten en schrijven houdt. Filosofeert te veel over het leven in plaats van eindelijk eens aan huiswerk Latijn te beginnen. Denkt graag na over kaartcombinaties bij bridge, tekent veel en is gek op haar twee teckels.

Reageren